10 juin 2013

 Er kleeft aarde aan Belgische handen

Ook Belgische overheid en bedrijven spelen rol in wedloop om land

65 keer de oppervlakte van België ging sinds 2000 op aan de wereldwijde wedloop om land, zo bleek in februari uit een rapport van Oxfam. Het nieuwe ngo-rapport ‘De wedloop om land’ onthult nu ook het Belgische aandeel. In Sierra Leone worden duizenden hectaren landbouwgrond aangeslagen met Belgisch geld, zowel publiek als privé.

Machtige binnen- en buitenlandse investeerders, publiek en privaat, verwerven wereldwijd enorme stukken land (van 5.000 tot meer dan 500.000ha). Lokale bewoners verliezen daarbij vaak hun toegang tot land en dus tot levensmiddelen, met drastische sociale, economische en ecologische gevolgen Het gros van deze deals vindt plaats in ontwikkelingslanden. Niet toevallig, zo bleek al eerder, omdat investeerders bewust de zwakke juridische context van die landen gaan opzoeken om makkelijker beslag te kunnen leggen op land.

De wedloop om land wordt aangedreven door verschillende factoren, zo stellen 11.11.11, Oxfam-Solidariteit, CNCD, AEFJN, Entraide & Fraternité, FIAN Belgium, en SOS Faim in het vandaag verschenen ngo-rapport ‘De wedloop om land’, met één constante : de rol van de Belgische overheid en bedrijven is onmiskenbaar. Het rapport is het eerste in een reeks ngo-rapporten met focus op de voedselproblematiek.

Palmolie met een geurtje

De Westerse honger naar veel en goedkoop voedsel, legt een grote druk op de landbouwgrond in het Zuiden. En België laat zich daarin allerminst onbetuigd. Vooral in de import van soja en palmolie weegt ons land relatief zwaar door.

Het rapport vermeldt de Belgisch-Luxemburgse groep SOCFIN, actief in rubber en palmolie. In maart 2011 sloot SOCFIN een deal met Sierra Leone, met het oog op de ontwikkeling van 20.000 hectaren aan palmolieplantages. De getroffen bewoners beweren dat het akkoord door SOCFIN werd doorgedrukt, met afkoopsommen voor de dorpshoofden en zonder enige uitleg. De boeren verloren met hun land ook hun bestaansmiddelen ; SOCFIN betaalt hen voortaan 5 euro huur per hectare, per jaar. SOCFIN kondigde 1938 jobs aan ; slechts 189 mensen kregen een vaste baan. Vele bewoners die protesteerden, werden opgepakt, gevangen gezet en gerechtelijk vervolgd.

Niet helemaal ‘bio’

Ook voor wat betreft het beleid rond biobrandstoffen – een andere oorzaak van landroof – scoort België niet te best. Ondanks negatieve adviezen werden de duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen niet verstrengd. Sterker nog : de Belgische staat investeert zelf in biobrandstof-projecten in het Zuiden met een grove impact op land.

De Zwitserse groep ADDAX en multinational Oryx verwierven recent 20.000ha voor suikerriet-plantages in, alweer, Sierra Leone.Ook hier klachten over het gebrek aan transparantie, inspraak en compensatie. Inwoners verloren hun land en mochten voor minder dan 2,5 euro per dag op de ADDAX-plantage gaan werken. De Belgische ontwikkelingssamenwerking investeerde via zijn agentschap BIO 10 miljoen euro in dit project. Federale ontwikkelingshulp dus.

Speculatie op land

Naast de Europese vraag naar voedselproducten en biobrandstoffen, speelt ook de financiële crisis een rol in de toename van landroof, stelt het rapport. Tot 2008 bleef land relatief gespaard van financiële speculatie. De crisis bracht daar verandering in. Speculanten gingen op zoek naar alternatieve markten ; voedsel en land werden plots bancaire producten.

Het rapport vermeldt onder meer recente grootschalige transacties van land bij KBC, Rabobank, Deutsche Bank, Crédit Agricole en Axa – allemaal actief in België. KBC heeft onder meer investeringen lopen in het Britse Landkom, dat 100.000ha land controleert in Oekraïne. Het rapport doet geen uitspraak over de gevolgen van deze specifieke investering. Maar voorgaande studies wezen al op de nefaste effecten van dergelijke concentraties van land voor de lokale boeren, in precies dezelfde Oekraïense regio.

Welke rol voor het beleid ?

Belgische actoren – de overheid op kop – spelen dus een kwalijke rol in het aandrijven van de wedloop om land. Nochtans zou de Belgische regering ook positief kunnen doorwegen. In mei 2011 keurde het federale parlement een resolutie goed tegen landroof. Ook het Vlaams parlement keurde een soortgelijke resolutie goed. De ngo’s noemen dat ’goed, maar niet goed genoeg’. Mechanismen om de acties op het terrein op te volgen zijn er amper en in de praktijk krijgen andere belangen nog steeds voorrang, volgens het rapport. De betrokken ngo’s doen dan ook een aantal aanbevelingen voor een beleid dat meer rekening houdt met de wereldwijde wedloop om land en zijn nefaste gevolgen.

Rapport “De wedloop om land”
Om het rapport te raadplegen, raadpleeg ons artikel hier

Perscontact
Manuel Eggen, chargé de projets à FIAN Belgium : 02/640.84.17.