Zesde onderhandelingssessie over een bindend verdrag bedrijven en mensenrechten

Wat zal België doen ?

Transnationale bedrijven verplichten om wereldwijd de mensenrechten te respecteren doorheen hun waardeketens en filialen : dat is het doel van een internationaal verdrag waarover van 26 tot 30 oktober bij de VN-Mensenrechtenraad in Genève onderhandeld wordt. Belgische ngo’s vragen dat de nieuwe regering haar belofte uit het regeerakkoord waarmaakt en een internationale voortrekkersrol rond mensenrechten opneemt, want ook Belgische bedrijven dragen een verantwoordelijkheid.

Inbreuken op de mensenrechten door transnationale bedrijven zijn wijdverspreid

Inbreuken op de mensenrechten blijven wijdverspreid in de wereldeconomie : denk aan verdrijvingen van inheemse volkeren of andere plattelandsgemeenschappen voor industriële landbouwactiviteiten, mijnbouwprojecten, energieprojecten of uitbuiting van werknemers in de textielsector, landarbeiders die ziek worden als gevolg van ongereguleerd pesticidengebruik, … Vaak zijn de activiteiten van transnationale bedrijven hiervoor verantwoordelijk, dragen ze eraan bij of zijn ze er via hun filialen of toeleveringsketens mee verbonden.

In de meeste gevallen wordt de getroffen gemeenschappen en personen het recht op rechtspraak en –herstel ontzegd in hun eigen landen, net als in landen waar deze bedrijven gevestigd zijn of hun zetel hebben. Door hun complexe structuren en handelsketens, die de hele wereld omspannen, is het immers heel moeilijk om bedrijven effectief aansprakelijk te stellen. Het is niet mogelijk om een einde te maken aan de straffeloosheid van bedrijven zonder bindende normen op internationaal niveau. Zoals meerdere gevallen aantonen, zijn ook Belgische bedrijven en financiële instellingen verantwoordelijk voor inbreuken op de mensenrechten.

Van vrijwillig naar bindend

Vandaag bestaan er op internationaal niveau (VN, OESO, IAO) al verschillende kaders van vrijwillige richtlijnen rond de verantwoordelijkheid van staten en bedrijven op vlak van mensenrechten, milieu en goed bestuur in de context van bedrijfsactiviteiten. Echter, meerdere gevallen van inbreuken op de mensenrechten tonen aan dat deze vrijwillige kaders niet effectief zijn. Vanuit die vaststellingen, en onder druk van tal van sociale bewegingen en ngo’s, heeft de VN-mensenrechtenraad in 2014 een resolutie aangenomen. De resolutie geeft een mandaat aan een intergouvernementele werkgroep om een bindend instrument uit te werken. Na een moeizame start, met discussies die vooral gingen over het proces en de reikwijdte van het verdrag, kwam in 2018 eindelijk een echte ontwerptekst voor een verdrag op tafel, en in 2019 een aangepaste tweede versie. Tijdens de zesde onderhandelingssessie dit jaar zal onderhandeld worden over een derde versie van de tekst.

België en EU moeten zich engageren

In het regeerakkoord van de regering de Croo dat in oktober 2020 werd bereikt, verbindt de nieuwe regering zich ertoe actief en constructief deel te nemen aan de onderhandelingen over het toekomstige VN-verdrag inzake bedrijven en mensenrechten. Het valt nog te bezien of België zich tijdens de onderhandelingssessie van volgende week aan zijn belofte zal houden. De voorbije jaren schaarde de Belgische regering zich achter de deelname van de Europese Unie. De Europese Unie beschikt echter voor het zesde jaar op rij nog steeds niet over een mandaat om aan de onderhandelingen deel te nemen. De EU zal daarom enkel een algemene toespraak houden aan het begin van de sessie zonder te reageren op de inhoud van de tekst. België zal daarom zelf het woord moeten nemen indien ze hun voornemens om actief deel te nemen willen respecteren.

Daarenboven, is de actieve en constructieve deelname van de EU en lidstaten aan dit VN-proces relevanter dan ooit, na de aankondiging van Europees Commissaris Didier Reynders om EU-wetgeving in te voeren rond zorgplicht voor bedrijven op het vlak van milieu en mensenrechten. Het project op Europees niveau moet in samenhang met het internationale niveau worden opgezet om ervoor te zorgen dat de mensenrechten overal ter wereld voorrang krijgen op economische belangen.

Voor meer informatie over deze onderhandelingen en voorbeelden van inbreuken op mensenrechten door Belgische bedrijven, lees dit rapport.

Volg ook de website van de Global Campaign to dismantle corporate power and stop impunity.