• Neem contact
• onderteken de open brief of zie de ondertekenaars

Al meer dan 27 jaar verzorgt Landwijzer, het vormingscentrum voor biologische landbouw met eigen leslocaties in Gent en Leuven, de opleiding van nieuwe bioboeren en -boerinnen in heel Vlaanderen. Het vormingscentrum richt zich op wie professioneel wil starten in de biosector en biedt tevens vorming aan voor actieve professionals die hun kennis van agro-ecologie, biologische en biodynamische landbouw willen verdiepen. Onderzoek toont aan dat afgestudeerden hebben bijgedragen aan de start of verderzetting van meer dan 150 biolandbouwbedrijven verspreid over heel Vlaanderen, wat overeenkomt met ongeveer 1 op 4 van alle biolandbouwbedrijven. De interesse in de startersopleiding groeit bovendien nog steeds. In september 2024 meldden 45 nieuwe cursisten zich aan.

Voor het aanbieden van deze beroepsopleiding, de enige in Vlaanderen, kan Landwijzer al meer dan 20 jaar rekenen op financiële ondersteuning vanuit de decretale ondersteuning van de naschoolse landbouwvorming. Door een ingrijpende hervorming van die regelgeving vanaf 1 januari 2024 verliest Landwijzer een aanzienlijk deel van haar middelen voor de opleiding van nieuwkomers.

Daarbij is ook sterk gesnoeid in de ondersteunde stages, essentieel voor nieuwkomers. Zelfs na een besparingsoefening op de algemene kosten en het schrappen van verschillende lesonderdelen, kijkt het opleidingscentrum tegen een aanzienlijk financieel tekort aan. Het Agentschap Landbouw en Zeevisserij heeft recent nog wel een eenmalige projectfinanciering toegezegd, maar die is tijdelijk en biedt dus geen structurele oplossing, is zelfs op korte termijn ontoereikend om het hoofd boven water te houden, en brengt bovendien extra werklast met zich mee bovenop de organisatie van de beroepsopleiding. Zonder bijkomende middelen dreigt een uitkleding van de organisatie als geheel, zowel op korte maar zeker op langere termijn.

Dit is uiterst zorgwekkend. Het verlies van de beroepsopleiding voor starters van Landwijzer zou een zware klap zijn voor de toekomst van de hele landbouwsector en staat bovendien haaks op de eigen beleidsdoelstellingen van de Vlaamse overheid rond de verduurzaming van de landbouwsector, het ondersteunen van nieuwe en jonge boeren, en de beoogde groei van de Vlaamse biolandbouw.

Vlaanderen kan zich om verschillende redenen de afbouw of het verlies van haar enige beroepsopleiding biolandbouw niet permitteren :

1. Een beroepsopleiding biolandbouw is essentieel om de Vlaamse landbouwsector te verduurzamen : Vriend en vijand erkennen het belang van biologische en agro-ecologische landbouw als voorloper in de transitie naar een duurzaam voedselsysteem. Het strategisch plan bio van de Vlaamse overheid omschrijft de biolandbouw als “drijvende kracht in het sluiten van kringlopen, dierenwelzijn, duurzame gewasbescherming, biodiversiteit, milieuzorg, consumentenbenadering en innovatie”. Het plan beoogt dat biologische landbouw in Vlaanderen 5% van het landbouwareaal en 5% van alle landbouwbedrijven gaat uitmaken tegen eind 2027 – doelstellingen die op zichzelf weinig ambitieus zijn maar ver buiten bereik liggen. Het nieuwe Vlaamse regeerakkoord spreekt over een “versnelling van de groei van duurzame productie- methodes zoals agro-ecologie, circulaire landbouw en biologische landbouw”. Deze ambities vereisen net een versterking in plaats van een afslanking van de opleidingsmogelijkheden rond duurzame landbouw. De nieuwe Vlaamse regering zegt “bijzondere aandacht” te besteden “aan een gedifferentieerd aanbod voor opleiding en permanente vorming van land- en tuinbouwers, met aandacht voor opleidingen met agro-ecologische en biolandbouwmethoden”. Het is volstrekt onduidelijk en onbegrijpelijk hoe een drastische vermindering van de toelage voor Landwijzer en de daaruitvolgende uitkleding van Vlaanderens enige beroepsopleiding voor nieuwe bioboeren met deze ambities verenigbaar is.
2. Landwijzer zorgt voor broodnodige verjonging en vernieuwing van de landbouwsector : De vergrijzing van de Vlaamse landbouwsector en het gebrek aan opvolging is zorgwekkend. In het Vlaamse regeerakkoord wordt terecht aangestipt dat naast de familiale overname van bestaande bedrijven door een nieuwe generatie ook moet ingezet worden op “zij-instromers” oftewel nieuwkomers in de landbouwsector. De Vlaamse regering wil beide groepen “alle kansen geven” en “drempels wegwerken”. De drastische bijsturing van de naschoolse landbouwvorming raakt Landwijzer echter in één van haar grootste sterktes : de professionele opleiding van nieuwkomers in de landbouwsector. Nieuwkomers brengen broodnodige vernieuwing en innovatie in de sector, maar hebben ook nood aan een stevig stageprogramma. Het behoud van voldoende rijke stagemogelijkheden binnen opleidingen als Landwijzer is dus essentieel. Landwijzer zou daarenboven een grotere rol kunnen spelen in het bereiken en begeleiden van boerenzonen en -dochters, die bij de pensionering van hun ouders overwegen om het familiaal landbouwbedrijf verder te zetten als biobedrijf. Maar daarvoor moet de organisatie wel blijven bestaan.
3. Landwijzer speelt een cruciale rol in het overstijgen van tegenstellingen tussen landbouw en natuur : Talrijke beleidsmakers en administraties pleiten voor het versterken van de synergie tussen landbouw en natuur. Landwijzer brengt die ambitie al jaren in de praktijk door een landbouwvisie en -praktijk te onderwijzen met ecologie en duurzaamheid als basis.
4. Landwijzer-alumni belichamen die ambitie en dragen ze dagdagelijks en verspreid over Vlaanderen uit via de leefbare landbouwprojecten die ze opstarten of verder zetten. De druk bijgewoonde inspiratiecursus agro-ecologie van Landwijzer wordt bovendien door een breed publiek van ambtenaren, onderzoekers en burgers omschreven als een eye-opener. Via haar rijk netwerk van cursisten, alumni, lesgevers en betrokken organisaties ontwikkelde Landwijzer zich de afgelopen 27 jaar tot een waardevol netwerk dat unieke kennis bezit die wordt erkend en benut door onderzoekers van universiteiten, hogescholen en praktijkcentra. Een afslanking of verlies van Landwijzer zou een aderlating zijn in de ambitie om landbouw en natuur dichter bij elkaar te brengen.

Om deze redenen doen wij een oproep aan Vlaams Minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns en bij uitbreiding aan de volledige Vlaamse regering :

1. Om de langetermijntoekomst van Landwijzer en in het bijzonder de beroepsopleiding biolandbouw voor nieuwkomers te koesteren (en te erkennen dat de recente hervorming van de naschoolse landbouwvorming dit bedreigt)
2. Om de opleiding van nieuwkomers in de landbouwsector niet te beperken tot vorming inzake bedrijfseconomie en wetgeving, maar ook het belang te onderschrijven van technische en persoonlijke ontwikkeling en dus uitgebreide stagemogelijkheden en -begeleiding.
3. Om opnieuw structurele, niet-projectgebonden financiering te voorzien voor de beroepsopleiding biolandbouw van Landwijzer, met zekerheden op lange termijn, al dan niet uit de middelen voor naschoolse landbouwvorming.
4. Om Landwijzer bijkomend overbruggingsfinanciering toe te kennen voor de beroepsopleiding biolandbouw, zonder bijkomende werklast en vanaf het moment waarop de structurele financiering via naschoolse landbouwvorming is weggevallen (1 januari 2024) tot het moment waarop nieuwe, structurele financiering wordt toegekend. Dit met het oog op het behoud van een organisatie en opleiding waar 27 jaar aan is getimmerd, op garanties voor de huidige cursisten en op het behoud van het lesgeversnetwerk.
5. Om overleg te plegen rond dit thema en beleidsintegratie na te streven tussen Minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns en Minister van Onderwijs Zuhal Demir enerzijds, en tussen het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, het departement Omgeving en Agentschap voor Onderwijsdiensten anderzijds, om te bekijken wie welke verantwoordelijkheid kan opnemen, zowel op korte als op langere termijn.
6. Om een hoorzitting over dit thema te agenderen op de eerstvolgende Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid van het Vlaams Parlement waarin de initiatiefnemers van de open brief en Landwijzer zelf het woord krijgen.

KLIK HIEROM DE OPEN BRIEF TE ONDERTEKENEN EN DE LIJST MET ONDERTEKENAARS TE BEKIJKEN

Contactpersonen

Koen Doggen Zaakvoerder van Moesland, biologisch tuinbouwbedrijf in Zwijndrecht 0485 582 726 - koen@moesland.be

Ineke Docx Zelfstandig begeleider biobedrijven, bedrijfsontwikkeling en samenwerking 0484 237 831 inekedocx@gmail.com