Lettre ouverte

Defend the Defenders : een brede coalitie van vakbonden, ngo’s en sociale bewegingen viert de solidariteit met mensenrechtenverdedigers op de Internationale Dag van de Mensenrechten

Elk jaar vieren we op 10 december de mensenrechten en degenen die ze dagelijks wereldwijd verdedigen, vaak met gevaar voor eigen leven. Om met deze situatie om te gaan, hebben de lidstaten van de Verenigde Naties 25 jaar geleden een Verklaring over Mensenrechtenverdedigers aangenomen. Vandaag, ondanks enige vooruitgang, blijft de situatie van mensenrechtenverdedigers zeer zorgwekkend, vooral wanneer dit gepaard gaat met conflicten, de repressie van vakbonden, democratisch verval of krimpende civiele ruimte. Wereldwijd worden verdedigers van het recht op land en milieu sterk geviseerd en gecriminaliseerd.

Of het nu gaat om het verdedigen van een stuk grond tegen een bedrijf dat het wil toe-eigenen, het aanklagen van straffeloosheid van personen of bedrijven die bodems en rivieren vervuilen, het verdedigen van de rechten van arbeiders op grote plantages of het eisen van het recht op terugkeer en het recht op land na de illegale bezetting van gebieden ; activisten die opstaan tegen deze onrechtvaardigheden en eisen dat het recht op land wordt gerespecteerd, worden geconfronteerd met extreme gevallen van repressie. In 2022 werden 401 verdedigers gedood in 26 landen vanwege hun vreedzame werk. En dit cijfer blijft grotendeels onderschat en vertegenwoordigt slechts het topje van de ijsberg. In veel landen is het gevaarlijk om vakbondslid te zijn. In 2023 werden vakbondsleden vermoord in acht verschillende landen. Naast moorden, die de meest radicale vorm vertegenwoordigen, worden andere strategieën van criminalisering gebruikt door staten en economische actoren om sociale strijd het zwijgen op te leggen.

In 2022 heeft Frontline Defenders 1.500 meldingen van bedreigingen geanalyseerd, waaronder : arrestaties of detenties (19,5%), juridische vervolgingen (14,2%), fysieke aanvallen (12,8%), doodsbedreigingen (10,9%) en surveillance (9,6%). Hun rapport geeft aan : "In Azië en Amerika waren doodsbedreigingen de meest voorkomende schendingen tegen verdedigers ; in Afrika ging het om arrestaties en detenties ; terwijl in de regio’s Europa en Centraal-Azië en het Midden-Oosten en Noord-Afrika juridische stappen tegen mensenrechtenverdedigers voorop staan."
De criminalisering van mensenrechtenverdedigers van het recht op land en milieu is aanwezig op alle continenten. Op 8 december 2023 wil de coalitie Defend the Defenders ook krachtig de oorlogsmisdaden veroordelen die zijn gepleegd in het kader van de Israëlische operatie in Gaza. De ondertekenende organisaties veroordelen de oorlogsmisdaden begaan tegen burgerbevolkingen, zowel Israëlisch als Palestijns, en roepen alle partijen en de internationale gemeenschap op om op te treden voor vrede. De kwestie van de toegang tot land en grondgebied is een diepe oorzaak van het conflict, en de onderdrukking van het Palestijnse verzet tegen de illegale bezetting van Palestijns grondgebied is al lang veroordeeld. De scheidingsmuur die door Israël is gebouwd, dringt op verschillende plaatsen diep door in Palestijns grondgebied en maakt het vrijwel onmogelijk voor Palestijnen om toegang te krijgen tot land en waterbronnen. In 2021 schatte Amnesty International dat meer dan 100.000 hectare aan Palestijns land sinds 1967 door Israëlische kolonisten was gestolen. Veel civiele organisaties verzetten zich tegen de illegale bezetting van Palestijns land. Deze organisaties werken ook aan kwesties als naleving van internationaal recht, verdediging van mensenrechten, rechten van vrouwen, rechten van gevangenen, enz., en worden onterecht gecriminaliseerd door Israël. Zo heeft Israël op 19 oktober 2021 officieel zes Palestijnse organisaties, waaronder Bisan (het Centrum voor onderzoek naar ontwikkeling) en de Unie van Arbeidscomités voor Landbouw (UAWC), als "terroristen" bestempeld.

In Colombia voorzag het vredesakkoord van 2016, naast het staakt-het-vuren tussen de partijen, in de uitvoering van belangrijke hervormingen die de structurele oorzaken van het conflict aanpakken. Een van deze hervormingen is een agrarisch plan dat de democratisering van de toegang tot land voor boeren die zijn getroffen door het conflict beoogt. Het nieuwe regeringsbeleid van "Paz Total" is een stap in de goede richting om vrede en ontwikkeling in Colombia te bevorderen. We juichen toe dat een belangrijk deel van dit project betrekking heeft op agrarische hervorming, die de problemen met betrekking tot de verdeling van land, toegang tot land en landbouwproductiviteit wil oplossen. Desalniettemin benadrukken de lopende moorden op sociale leiders en vakbondsleden het dringende probleem waarmee de nieuwe Colombiaanse regering wordt geconfronteerd. Tussen april en oktober 2022 zijn er nog 15 vakbondsleden gedood bij gerichte aanslagen, en velen worden bedreigd met de dood. Het beschermen van de verdedigers van het recht op land is een belangrijke kwestie in Colombia, aangezien de natuurlijke hulpbronnen van dit land zeer begeerd worden door multinationals die vaak intensieve exploitatie ten koste van de natuur, arbeidsrechten en burgerrechten uitvoeren.

In Guatemala meldt het Comité voor de ontwikkeling van boeren, Codeca, regelmatig gevallen van agressie en zelfs moorden tegen zijn leden. Op 27 november 2021 werd een van zijn leiders in het zuiden van het land, Apolinario Quiroz, vermoord met een vuurwapen. Hij streed voor de verdediging van mensenrechten, Moeder Aarde en de oprichting van een plurinationale staat.

Ook op de Filipijnen strijden boerenleiders, vakbondsleden en mensenrechtenverdedigers onvermoeibaar voor het recht op land, toegang tot hulpbronnen en middelen van bestaan, maar ze worden geconfronteerd met bedreigingen, illegale arrestaties en zelfs buitengerechtelijke executies door de staatsveiligheidsdiensten. Eind juni 2023 registreerde de mensenrechtenorganisatie Karapatan 60 slachtoffers van buitengerechtelijke executies sinds de machtsovername van Marcos Jr. in juli 2022, waarvan er 20 afkomstig waren van het eiland Negros. Verschillende Filipijnse vakbondsleden lopen risico op hun leven en vrijheid, omdat ze worden geconfronteerd met willekeurige arrestaties en buitengerechtelijke executies. Onlangs, in september van dit jaar, werd Jude Thaddeus Fernandez, een organisator van de vakbond Kilusang Mayo Uno (KMU), vermoord door de Filipijnse politie. Jude Fernandez verdedigde niet alleen de rechten van arbeiders, maar organiseerde ook boeren en landarbeiders. Sinds 2016 zijn 72 andere vakbondsleden op de Filipijnen vermoord, waarvan vier sinds januari 2023.

Ook in Europa en België zien we een inkrimping van de civiele ruimte en een toename van aanvallen tegen mensenrechtenverdedigers, die moeten worden veroordeeld. Veel recente gebeurtenissen doen ons vrezen voor een echte achteruitgang van de democratische waarborgen die burgers hadden om de verwezenlijking van de mensenrechten te verdedigen. Om er slechts enkele te noemen, benadrukken we de volgende voorbeelden : stakingen die worden gebroken door deurwaarders voor Delhaize ; toename van preventieve arrestaties van activisten en body searches ; processen tegen klimaatactivisten en activisten voor voedselsoevereiniteit ; in beroep gaan tegen mensen en organisaties die actief zijn op het gebied van journalistiek en activisme ; enz. Onlangs heeft de Vlaamse regering in reactie op communicatie van bepaalde organisaties over de oorlog in Gaza onderzoeken bevolen om te controleren of deze organisaties voldeden aan de voorwaarden om subsidies te ontvangen, zoals het geval was voor Vrede vzw. Deze vormen van intimidatie komen voor in de hele sector, soms achter de schermen, maar steeds vaker openbaar. Al deze praktijken verzwakken het maatschappelijk middenveld.

Of het nu in België, Frankrijk, Colombia, de Filipijnen of Palestina is, het is dringend noodzakelijk dat er echte maatregelen worden genomen om mensenrechtenverdedigers te beschermen en om te gaan met pogingen van regeringen en particuliere of politieke actoren om mensenrechtenverdedigers te stigmatiseren of te criminaliseren.

Het aanvallen van mensenrechtenverdedigers is het aanvallen van democratie in haar diepste wortels.

De organisaties van het actieplatform Defend the Defenders luiden de noodklok op 8 december en vragen de Belgische regering :

  1. Dat België er alles aan doet om in het Midden-Oosten onmiddellijk een staakt-het-vuren te verkrijgen, bescherming van alle burgers en toegang tot internationale humanitaire hulp, en dat het ook de structurele oorzaken van het huidige conflict aanpakt door bindende maatregelen te nemen tegen Israël, zodat Israël een einde maakt aan de bezetting, kolonisatie en apartheid tegen het Palestijnse volk ;
  2. Dat België effectieve beschermingsmechanismen opzet voor mensenrechtenverdedigers (waaronder degenen die land en milieu verdedigen) in België en wereldwijd, zodat sociale bewegingen hun maatschappelijke rol veilig kunnen vervullen ;
  3. Dat België mensenrechtenverdedigers, vakbondsleden, ecologisten en sociale bewegingen verdedigt in haar diplomatieke contacten met regeringen over de hele wereld, en alle mogelijke kanalen gebruikt om druk uit te oefenen op betrokken landen om mensenrechtenverdedigers en sociale organisaties die de rechten van de meest kwetsbare lagen van de bevolking verdedigen, beter te beschermen. En dat de diplomatieke vertegenwoordiging van België proactieve maatregelen neemt om mensenrechtenverdedigers te beschermen en te reageren op hun verzoeken, met name door zich te baseren op de EU-richtlijnen voor de bescherming van mensenrechtenverdedigers.
  4. Dat België een buitenlands beleid voert dat in overeenstemming is met de mensenrechten, met speciale aandacht voor kwetsbare personen.
  5. Dat België de nodige maatregelen neemt en ondersteunt op Belgisch, Europees en internationaal niveau om gerechtelijke beperkingsvorderingen (SLAPP) te voorkomen, en met name om : SLAPP’s in de vroege fase van de procedure af te wijzen, financiële en juridische steun te verlenen aan slachtoffers tijdens de procedure, vergoeding van slachtoffers en sancties voor eisers mogelijk te maken, of om magistraten en advocaten bewust te maken van dit fenomeen.
  6. Dat België haar investeringen verhoogt om effectieve wetgeving in te voeren met betrekking tot de zorgplicht op Belgisch, Europees en internationaal niveau, zodat personen die getroffen zijn door economische activiteiten toegang hebben tot gerechtigheid en compensatie.

Ondertekenaars :

  • 11.11.11
  • ABP
  • ACV Puls
  • ATTAC Bruxelles
  • CATAPA
  • CNCD
  • Comac
  • Dwagulu Dekkente
  • Encuentro Belgian Latin America Network
  • Fairfin
  • FIAN Belgium
  • FOS
  • Greenpeace Belgium
  • Hart Boven Hard
  • Intal
  • Jeunes CSC
  • Jong Groen
  • La Centrale Générale-FGTB
  • Masereelfonds
  • MOC
  • Nexus Human Rights
  • Progress Lawyers Network
  • Protection International (PI)
  • SamaSama
  • Solidagro
  • Solidair met Guatemala
  • Solsoc
  • State of the Arts
  • Syndicat des Avocats pour la Démocratie
  • Quinoa asbl
  • Victoria Deluxe
  • Viva Salud
  • Vrede vzw
  • WSM